9 khách mua hàng, tổng cộng 1 triệu 850, nhưng tài khoản của người bán không nhận được đồng nào. Chuyện xảy ra ngay dãy quầy nhà mình ở chợ Tân Bình, trong một buổi sáng thứ hai tuần trước. Xem thêm tham khảo tại MONA. bài liên quan trên trang
Chị Hằng bán đồ khô cách mình bốn bước chân. 7h10 chị mở cửa, treo bảng QR đã dùng suốt hai năm rồi bán như thường lệ. Khách nào cũng giơ màn hình nói đã chuyển, chị gật rồi giao hàng. Tới 1h chiều, ứng dụng ngân hàng vẫn trống.
Mấy chị em tháo tấm bảng xuống mới thấy một tem màu phủ lên mã cũ. Miếng tem được cắt sát mép, dán bằng băng keo hai mặt rất mỏng. Đứng cách nửa mét, chẳng ai nhận ra. Chị Hằng ngồi khóc ngay giữa chợ, còn các quầy bên cạnh lập tức mang mã của mình ra soi.
Tối hôm ấy, mình rà từng chỗ thu tiền của shop. Tụi mình bán online là chính nhưng vẫn có một quầy nhỏ, nên vừa nhận chuyển khoản từ xa vừa nhận khách mua trực tiếp. Sau một buổi, nhà mình chốt lại năm việc dưới đây.
1. Khách kiểm đủ tên người nhận trước khi bấm
Sau khi quét QR, ứng dụng ngân hàng sẽ hiện tên tài khoản nhận. Nhân viên nhà mình giờ nhắc khách đọc giúp họ tên trên màn hình rồi mới xác nhận. Tên thường viết hoa không dấu, vậy nên phải nhìn cả dòng, đừng thấy hai chữ đầu giống là cho qua.
Từ hôm chị Hằng gặp chuyện, câu nhắc ấy vang ở gần như cả dãy. Khách chẳng khó chịu. Họ cũng muốn chắc số tiền của mình đi đúng chỗ.
Kẻ gian có thể tìm tài khoản mang tên gần giống chủ quầy. Nhìn đủ họ tên vẫn chắc hơn thói quen quét, bấm rồi đưa màn hình “thành công” cho người bán xem.
2. Tấm QR được kiểm bằng tay mỗi sáng
Tem giả có thể bắt chước màu và logo rất khéo, nhưng lớp dán thường làm phần mép cao lên. Mở quầy xong, tụi mình vừa nhìn vừa sờ quanh bốn cạnh. Mất chưa tới một phút.
Mình lấy bút dạ ký ở góc dưới bên phải, cho nét mực chạy ngang qua mép giấy. Ai phủ tem lên sẽ làm nét đó bị đứt. Tấm mã còn được đặt vào khung nhựa có nắp, bắt vít lên cột; chìa vặn nằm trong ngăn kéo. Cái khung mua ở tiệm văn phòng phẩm hết 38 nghìn.
Cục An toàn thông tin từng khuyến cáo người dùng thận trọng với QR được dán ở nơi công cộng và kiểm tra kỹ tài khoản nhận. Lời cảnh báo nghe chung chung, nhưng vụ ngay cạnh quầy cho thấy chỉ vài chục giây vắng mắt là đủ để người lạ thay mã.
3. Ảnh báo chuyển không được tính là tiền đã vào
Ảnh chụp màn hình sửa rất nhanh. Ứng dụng giả còn làm được giao diện ngân hàng kèm tiếng “ting”. Bên mình chỉ giao hàng sau khi kênh báo có do mình kiểm soát ghi nhận khoản tiền.
Nếu tín hiệu chậm 20 giây, nhân viên mời khách ly trà đá rồi chờ. Chưa ai bỏ đi vì khoảng chờ đó. Có người hối mới là lúc phải bình tĩnh hơn.
Tháng 6, một bạn đưa mình ảnh chuyển 740 nghìn. Hai phút trôi qua vẫn chưa có báo có. Bạn nói mạng lag, bước ra ngoài rồi không quay lại. Nếu hôm ấy mình chỉ nhìn ảnh, shop đã mất thêm một đơn.
4. Đơn lớn dùng QR riêng thay cho mã dán chung
Một ổ cắm 47 nghìn mua tại quầy vẫn có thể trả bằng mã cố định. Với đơn online 1,2 triệu giao tận nhà, tụi mình cho hệ thống tạo mã đúng số tiền của riêng đơn đó. Khách không phải gõ lại số hay nội dung, còn shop biết khoản nào khớp với đơn nào.
MONA làm web và phần mềm từ 2016, đã có 14.000+ dự án, nên nhà mình dùng MONA Pay ở khúc nhận tiền online. Mã theo đơn được gửi cho khách, tiền đi thẳng vào tài khoản ngân hàng đứng tên shop; hệ thống chỉ nhận báo có rồi báo lại cho phần mềm bán hàng.
Giới hạn nằm ở cách vận hành. Shop cần có web, phần mềm tạo đơn hoặc tự lập link thu tiền cho từng đơn. Quầy chỉ ghi sổ giấy thì vẫn dùng mã cố định và phải tự kiểm như hai bước đầu.
5. Bốn dòng giấy A4 dành cho cả ca bán
Tụi mình in một tờ A4, dán bên trong quầy để ai trực cũng đọc được. Nội dung chỉ có bốn dòng:
Mã QR chỉ được tháo hoặc đổi khi chị chủ có mặt.
Người lạ tự xưng là nhân viên tới “cập nhật mã” thì gọi chị chủ, không cho họ chạm vào bảng.
Hàng chỉ rời quầy khi kênh của shop đã báo có.
Cuối ca chụp tấm mã gửi vào nhóm Zalo để chị kiểm lại.
Dòng thứ hai nghe hơi thừa cho tới khi một quầy trong chợ từng gặp người giả danh nhân viên ngân hàng. Họ bảo phải đổi mã mới rồi xin tháo bảng cũ. Nhân viên đã gọi chủ nên người đó bỏ đi.
Nếu tiền đã chạy sang tài khoản lạ
Đừng bóc tem rồi vứt. Mình sẽ chụp rõ tấm mã, mép dán và vị trí treo trước, giữ nguyên những gì còn lại. Sổ bán hàng, hình khách cung cấp và camera của quầy cũng cần lưu lại.
Sau đó gọi ngân hàng để báo giao dịch, yêu cầu hỗ trợ khóa chiều nhận nếu còn xử lý được, rồi mang hồ sơ tới công an phường. Cả nhóm chợ cần biết ngay để kiểm các tấm mã khác. Người đi dán tem thường nhắm một khu đông chứ ít khi dừng ở một quầy.
Đến giờ chị Hằng vẫn chưa biết lấy lại được bao nhiêu, hồ sơ còn ở phường. Một hệ thống báo tiền như MONA Pay cũng không che hết mọi kiểu lừa. Tụi mình vẫn phải nhìn tên người nhận, giữ tấm mã và dặn người đứng quầy làm đúng quy trình mỗi ngày.